Zuwentse praot G

Afdrukken
PDF

Zuwentse waorde en oetdrukkingen

 

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

Zuwents Betekenis
GAAR warm voer voor 't vee. "Effen 't gaar oet de pot halen".
GADDE, GARDE buigzame, niet te dikke stok. "Ze sneed zich ne garde um de beeste de Koomaot oet te drieven". Kiek bi-j: pietse.
GADDEN. oprapen, verzamelen. "Eerpele gadden op 't land". Kiek bi-j: oplaezen. Verg.: bozen, oren.
GAEF 1) brutaal. "Dén keer kik ow gaef achter de kaarten; hol ze veur ow!". 2) "Gaef in orde" - prima in orde. Kiek bi-j: gef; verg.: geeuw.
GAFFEL twee-tandige vork waarmee graan of hooi wordt aangegeven. "Den gaffel stond bi-j oos altied veur op daele".
GAFFELTAND, GAFFELTANGE. oorworm. "Der kwammen wal dree gaffeltande oet miene pere kroepen". Kiek bi-j: kniepworm.
GALGE 1) a) bretels. "Dee keerls van Roomaot bunt zo zwoor, dee draegt galgen zo breed as ne dorsmöllenreem" b) draagriemen voor een kruiwagen. Kiek bi-j: lichten. 2) voorplank van een kruiwagen.
GALGENMÄÖLTJEN het laatste maal -vaak uit vaste gerechten bestaande- dat iemand ergens eet; afscheidsmaal. "Jappele met broene bonen en stipvet met schräömkes is 'n galgenmäöltjen".
GALLEGUZE geelgors (Emberiza citrinella).
GALVERD [uutspr.: galvad] zeurpiet. "Geef dén galverd der toch wat achterväör".      Kiek bi-j: drampot, gugerd.
GALVEREN zaniken. "Hee kan dat galvern neet laoten".
GANGE 1) "Te gange waezen" - bezig zijn. "'Is 't varken al eslach?"  Nae; ze bunt te gange'". 2) "Te gange kriegen" - (gezegd van planten) aanslaan. "Ne wakel krieg i-j neet makkelek te gange in 'n hof".
GANZE gans. Kiek ok bi-j: vrouwleu.
GÄÖGEL verhemelte, tandvlees. "Trek mi-j de tande der allemaole maor oet; a'j 't gäögel maor laot zitten".
GAON "'t Gink ter nao too!" - a) er was toch een feeststemming! b) ze gingen flink te keer.
GARSTE, GASTE gerst. "Wi-j hebt gaste op den Hogenkamp staon".
GARVE garf. "I-j mot de garven bi-j 't opstekken achter 't kopzeel an de vorke stekken, anders scheet ze ow der af".
GAS, GAST 1) "Ne gas eiere". 2) hok van vier of zes 'garven' die op het land tegen elkaar aanstaan. "Ozen knech is zo stark; hee stök ne helen gas in ene kere op". 3) "Riepe, riepe gaste; Zölle wi-j gaon maejen; Kotte, kotte stöppelkes; Zölle wi-j laoten staon" (riemken).
GASKEN 1) hard lopen, rennen. "Hee gasken däör de weide". 2) met snelheid en kracht gooien. "Pleer i-j den bal maor’s väör dan zal ik 'm der in gasken". 3) "'t Raegent dat 't gasket" - het regent hard, met windvlagen.
GASKERT [Zie.; uutspr.: gaskad] oorvijg. "Zien vare gaf 'm ne gaskerd en too leep e liepend de deure oet".
GASTEREG ranzig. "Gastereg spek".
GASTHOES, GASTHUUS ziekenhuis. "Ze lig in Arem in 't gasthoes".
GAT "Dén löt zich väör ne stuver 'n gat in 't knee boren" (= die laat zich gemakkelijk oplichten). 2) "A’j 't gat kwiet bunt, mo'j maor däör de ribben drieten" (= moet je de tering maar naar de nering zetten). 3) "'n Zittend gat hef altied wat" (= wie weinig om handen heeft, voelt zich gauw ziek).
GATBEEN open, niet genezend been. "Ze löp lasteg; ze hef 'n gatbeen".
GATJEN stiekum meenemen, gappen; op de kop tikken. "'s Kieken of ter op de mark nog wat te gatjen is".
GATLEKKER vleier. "Ne gatlekker pröt ow nao de mond". Kiek bi-j: flikflooier.
GAUWEGHEID "In de gauwegheid" - in een wip, zeer snel. "Dat had Drieka zo maor in de gauwegheid kloor emaakt".
GE-ÄÖSTE gezwoeg, getob. "Kalm maor an; ik mot dat ge-äöste neet".
GE'BATER lawaaiïg slaan. "Hol is op met dat gebater met dee deure".
GEBBELTJEN praatgraag meisje. "Dee kan aer mundjen adeg reuren; wat 'n geb­beltjen!". Verg.: toete.
GEBINTE. ruimte tussen twee 'gebonten'.
GEBLEUTE [Harv.] 1) bloed. 2) "In 't gebleute zitten" - in het bloed zitten. "'t Ratsen en staelen zat eer in 't gebleute". Kiek bi-j: blood.
GEBONT balkenstel, bestaande uit twee rechtopstaande balken met karbelen en een horizontale dwarsbalk.
GEBONTWARK het geheel van balkenstellen, bestaande uit twee staande balken met karbelen en horizontale dwarsbalk. "'t Gebontwark richten" (= het gebintwerk op zijn plaats zetten bij de bouw van een boerderij).
GEDOOTE. gedoe. "Foj, foj; wat ’n gedoote!.
GEER uier van een koe. "Wat hebt de beeste de geers weer zwaor".
GEERGEVEL verticaal stuk muur dat de achterkant van het voorhuis verbindt met de voorkant van het uitgebouwde achterhuis. Kiek bi-j: geergevvel.
GEERGEVVEL [Vra.] Kiek bi-j: geergevel.
GEERZE [Zie.] "Wilde geerze" [uutspr.: gee-aze] - zevenblad (Aegopodium poda­graria). Kiek bi-j: hanepoot.
GEEUW 1) "Ne geeuwe deerne" - een flinke, gezonde, intelligente jonge vrouw. Kiek bi-j: kas; verg.: gaef. 2) "Ne geeuwen appel" - een gave appel. "Dén appel is pierröttereg; zeuk der ow maor ne geeuwen uut". 3) "Geeuw laoten" - er netjes, schoon uitzien. "De kökkene löt noo weer geeuw".
GEF Kiek bi-j: gaef.
GEISELEN vlug lopen. "In de wiedte kö’j 'm nog zeen geiselen".
GEISTER eigenwijze man. "Met zonnen geister wi'k geen doon hebben". Kiek bi-j: draodnaegel, pradde, prewwel
GELDBUUL (linnen) geldbuidel. "Met ne vollen geldbuul gink Gradus noor de mark".
GELOEDTE gelui. "'k Wol dat ze 's ophelen met dat geloedte; 't lik wal of de toorn hier in de kamer steet
GELOOPTE geloop. "Dat geloopte um 't huus hen mot 's uut waezen; heur i-j dat, kindere?".
GELP (gezegd van gewassen) overvloedig loof hebbend. "'t Loof is gelp".
GELTE vrouwelijk varken dat nog geen biggen heeft gehad, zeug. "Wi-j hebt nog ne gelte en nen borg".
GELUKKE gelukke hebt, kö'j met ne scheet de lampe uutblaozen', zeg i-j der al ene waarschouwen wilt dat e der neet te völle op mot rekkenen dat 'm wat wal makkelek af zal gaon".
GEMAKSTOOL leunstoel. "Grotvader zat altied in den gemakstool bi-j 't veur".
GEMASTE getob. "Wat 'n gemaste; en ze komt ter toch neet uut!".
GENAEDEG genadig. "Ze kwammen der nog genaedeg af".
GENÄÖLTE gezanik. "Hol i-j toch 's op met dat genäöIte; door wodt 't toch niks anders van".
GENGELEN doelloos rondlopen. "Zo gengelden ze met aer tröpken op hoes an". Kiek bi-j: dungelen.
GENTE mannetjesgans. "Dee gente kö’j steureg heuren gakken".
GEPRAEKTE gezeur. "I-j altied met ow gepraekte; door trek ik mi-j toch niks van an".
GEPSE "Ne gepse zaod" - een handvol zaad. Kiek bij: gupse.
GEPSENPEUTJEN varkenspootje. "In de wieme hiengen metworsten, zieden spek, bokharsten en gepsenpeutjes".
GE'RAK "Zien gerak hemm" - hebben wat hem toekomt.
GERICHTE rechtbank. "Ok 't gerichte nam eer 'n verheur af".
GESCHRIT kruis in een broek. "Wat een groot geschrit zit ter in dee bokse". Kiek bi'j draejlasse, schrit, verschrit
GE'SODJETE gesop. "Kindere hol is op met dat gesodjete; de hele kökkene steet onder water".
GESTEN hokken van vier of zes 'garven' op het land oprichten. "Now mo'w nog gesten en dan bu'w veur vandage kloor".
GETÄÖTE geklets. "Jaonnao altied met aer getaöte; 'k wodde der zeek van".
'GETELINK merel (Turdus merula). "Getelinks nusselt volle in ne hegge".
GE'TUTJETE gepruts; gebabbel.
GEVAAR voertuig (wagen of kar) met paard. "Wi-j komt met 't gevaar".
GEVALLEG aardig. "'t Bunt gevallege leu".
GEVALLEN [Harv.] "'t Gevölt" - het bevalt. "'t Wark hier gevölt mi-j wal". Kiek bi-j: bevallen.
GEVVEN [Vra.] de kaarten schudden en geven. Kiek bi-j: delen.
GEWAER [Harv., Liev., Zie.] - geweer. "Ze hadden ere gewaers deur de scheetgate liggen".
GEWODDEN, GEWORDEN 1) "Iemand laoten geworden" - iemand zijn gang laten gaan. "Laot mi-j maor gewodden". 2) "Argens met können gewodden" - ergens mee overweg kunnen. "Hee kan nog neet gewodden met 't peerd an de liene".
GEWÖNTE 1) gewoonte. "De gewönte um mekare dree maol te kussen, kenne wi-j neet". 2) aanwensel. "'t Is ziene gewönte um de hele tied met de hande deur de heure te strieken".
GICH 1) reuma. "Raak 'm neet an; hee hef de gich". 2) "De vlegende gich" - vliegende reuma. Kiek bi-j: jich.
GIECHELKONTE lachebek. Kiek bi-j: ronneketante.
GIETSEG zuinig. "Doo neet zo gietseg; geef mi-j ne appel met". Kiek bi-j: kniepereg.
GIEUWEN 1) (gezegd van de wind) gieren. "De wind gieuwt deur den schossteen". 2) (een bal) hard trappen. "Gullit gieuwden den bal tussen de päöle".
GIEZEL ijzel; rijp. "Der zit giezel an de beume".
GILP [Zie] mager in het gezicht. "Hee zut ter gilp oet"
GILPEREG zwak, ziekelijk. "Hee zut ter gilpereg oer.
GINNE 1) geen. Ik heb d'r ginne  2) regel gemaaid gras op het land liggend. "A'j grös maejt, lig 't in 't zwad; doornao lig 't in de ginne en at 't heuj is, lig 't an kidden". Verg.: kidde.
GISSINGE "Ne gissinge maken" - een schatting maken. "Maak i-j is ne gissinge aover 't antal scholteboeren dat ter onder Wenters ewes hef".
GLADDEN "Zich op den gladden begeven" - zich op glad ijs begeven. "Bemeuj ow der maor neet met, want dan begeef i-j ow op den gladden".
GLEISTEREG glanzend (door gezwollenheid of strakheid). "Wat heb i-j de bene dikke en gleistereg".
GLIESKEN [Harv., Zie.: uutspr. glieskan] spottend lachen, stilletjes plezier hebben, stiekem lachen. "Zee 'm 's gliesken".
GLIESKERD [uutspr.: glieskad] stiekemerd. "'t Is ne glieskerd, ne gloeperd en ne smakkerd!".
GLIEVE reet, spleet, gleuf. "Deur de glieve in de deure konn de blagen alles zeen".
GLIPPE snijwond. "Met 't eerpelschellen kreeg moder ne glippe in den vinger".
GLOEPEN loeren. "Doo de blinden der maor veur; de leu hooft neet naor binnen te können gloepen".
GLOEPERD 1) [Harv., Zie.; uutspr.: gloepad] groot stuk (spek). "Wol i-j nog ne pannekoke met ne gloeperd van ne spekhas?". 2) [uutspr.: gloepad] achterbaks, onbetrouwbaar persoon. “Wat mot dén gloeperd hier um het huus?”
GLOEPEREG vals, onbetrouwbaar. "Wat kik ow den keerl gloepereg an!".
GLOFKE een fors meisje, een forse vrouw. "Ne glofke van ne deerne", "ne glofke van 'n mense
GOECHELEN "Dee jonge vrouwleu bunt weer an 't goechelen; wat 'n goechelkonten". Kiek ok bi-j: giechelen
GOFKERD [Zie.; uutspr.: gofkad] lomperik. "I-j bunt ne groten gofkerd". Kiek bi-j:"bungel
GOLDBLOME goudsbloem (Calendula officinalis). "In alle höfkes stonnen vrogger goldblomen
GOLDRENETTE goudreinet. "Veur appelmoos mo'j goldrenetten nemm".
GÖNNEN, GÖNZEN begerig kijken. 1-j mot neet zo staon te gönnen; I-j hebt net wat ehad". Kiek bi-j: gugen.
GOODMEUDEG . behulpzaam. "De leu op den Haelweg bunt goodmeudeg".
GOONSDAG, GOONSKEDAG woensdag. "Tokken wekke goonsdag mo'w nor de spinneveziete".
GOORN garen. "Hee geet met goorn langs de deure".
GORGELEG zwaar verkouden. "Hee is gorgeleg, hee hef 't hups op de borste".
GÖTTENDEURE staldeur. "Doo de göttendeure dichte".
GOTTENGAT [Zie.] Kiek bi-j: göttengat.
GÖTTENGAT gat in de muur van de waskeuken waardoor het spoelwater naar buiten kon stromen
GRAENZEG chagrijnig. 'Wat kik dén keerl toch graenzeg". Kiek bi-j: grenzeg.
GRAFTE gracht.
GRAM'MIETEG boos; toornig. "Den keert kik zo grammieteg en lellek".
GRÄÖLEN binnenpret hebben; heimelijk plezier hebben. "De mansleu zatten te kaarten en Jannao zat in den hook te gräölen".
GRAVEN sloot. "Smiet dat water mor in den graven".
GREI spul, goedje. "Wat he'j no veur grei ekof?".
GRENZEG [Vra.] chagrijnig. Kiek bi-j: graenzeg.
GREUN 1) onrijp. "Dee baezen bunt nog greun". "Kleinzönne: 'Wat bunt dat veur baezen, grotvare?' Grotvare: 'Dat bunt blauwbaezen'. Kleinzönne: 'Moor ze bunt joh rood!' Grotvare: 'Dat kump umdat ze nog greun bunt'".2) "Greun spek" - ongekookt spek. 3) brutaal, vrijpostig. "Hee kan zo greun wat vraogen". 4) "Zo greun as grös" (= brutaal). Kiek bi-j: astrant.
GREUNTE groente. "Greuntes dee vrogger in eigen hof verbouwd wodden, bunt: stengels, wortele, beuntjes, moos, zoerkool, siepels, melde, slao, arften en broene bonen".
GREUTS 1) trots. "Door hoof i-j neet greuts op te gaone". Kiek bi-j: streuns. 2) "Zo greuts as ne daelenhane" - zo trots als een pauw
GREWWEL brommerig persoon, brompot. "Met dén grewwel kö'j geen doon hebben".
GREWWELEN 1) brommen, mopperen, onvriendelijk antwoorden. "Hee hef altied wat te grewwelen". Kiek bi-j: prewwelen. 2) (van een hond) grommen.
GRIENEN huilen. "Door hoof i-j neet um te grienen!". Kiek bi-j: bleren, liepen.
GRIEZE oud, grijs vrouwtje. "Heb i-j dee grieze van H. nog ekend?".
GRINTE harde weg, grintweg. "Op de Stegge in Levele lagen vrogger alle boerderi-jen met de konte naor de grinte". "Dee leu wont an de grinte".
GROBBEN koffiedik dat boven op de koffie drijft. "Der drieft grobben op de koffie".
GROEZEL huiver, rilling. "Maar too-t-e van baoven op de balken dale kek, trok 'm den kolden groezel aover de hoed".
GROEZELEN huiveren. "Dat groezelt mi-j" (= daar huiver ik van).
GRONDHOLT verhoging in de koestal waarin de stalpalen aan de onderkant bevestigd zijn.
GROOTS-MECHTEG opschepperig, trots. "Mo'j 'm door groots-mechteg zeen staon".
GROTMODER, GROTMORE grootmoeder. "Grotvare en grotmore bunt nog good te passe".
GROTVADER, GROTVARE grootvader.
GROVE begrafenis. "Wi-j bunt naar de grove ewes". Kiek bi-j: begraffenisse.
GRUNDEL grendel. "Doo de grundel maar op de deure; 't is joh al twaalf uur".
GRUUS kolen (brandstof). "Wi-j stokt 't fenuus neet meer met holt, maor met gruus".
GUGEN 1) begerig kijken. "Wat zit dén hond weer te gugen". Kiek bi-j: gönnen, gönzen. 2) zeuren. "Zit toch neet altied zo te gugen".
GUGERD [uutspr.: gugad] zeurpiet; inhalig persoon. "Wat zit e weer te gugen; den gugerd". "Dén gugerd wil alles wal hemm". Kiek bi'j: drampot, galverd
GUNTERT daarginds. "Guntert kump e anlopen".
GUNTERWIED daarginds. "I-j könt ze gunterwied nog zeen lopen".
GUPSE "Ne gupse zaad" - een handvol zaad. Kiek bi-j: gepse