Zuwentse praot D

Afdrukken
PDF

Zuwentse waorde en oetdrukkingen

 

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

Zuwents Betekenis
DAALDER f 1.50. "En ne flinken boerenmeid dee kost ne daalder, ne daalder, ne daalder; En ne flinken boerenmeid dee kost ne daalder; Ne daalder kost ne flinken boerenmeid" (fragment uut 'n leedken).
DADE derde. Kiek bi-j: darde.
DAELENHANE . een trotse man. "'t Is mi-j zonne daelenhaner. "Hee hef ne verbelding as ne daelenhane".
DAGENS-LECH daglicht. "Laezen mo'k bi-j dagens-lech doon en dan he'k de brille ok nog neudeg".
DAGHURE Op daghure gaon" - zich als boerenarbeider verhuren voor een dag.
DAKGÖTTE dakgoot. -De dakgötte lekt".
DALE 1) neer. 2) "Gao zitten en smiet ow daler - ga zitten! 3) "'t Geet van ne hogen boom dale!" - het kan niet op!
DALE-HALEN neerhalen. "Ne boom dale-halen". Kiek bi-j: ummetrekken.
DALE-HOEKEN op de hurken gaan zitten. "Moder hoekten dale veur den fomuuspot.
DALE-HOUWEN kappen. "'n Boom dale-houwen".
DALE-TRAENN "Heuj dale-traenn" - het hooi (op de hilde) plat trappen zodat er meer geborgen kan worden.
DAM, DAMME tepel van een zeug.
DAMPKEN dampen. "Foj, foj; wat dampket de kachele weer.
DANKENSWEERD en bedankje waard. "'t Is mots zo mooi en dankensweerd da'j mi-j eholpen hebt".
DAO "Dao weer" - dooi weer. 2) "Ne dao zonder wind is neet waard dat e begint".
DÄÖJEN dooien. Kiek bi-j: deujen.
DAONE "Daone kriegen" - a) ontslag krijgen. "Hee hef daone ekregene; noo is e knech bi-j Willinkboer". b) [Herv.] met zijn werk klaar komen. "Heel late had e daone ekregene".
DARDE 1) derde. "Da's de darde kere da'k ow rope". 2) "Darde half kilo" - twee en-een-halve kilo. "Dee knobbe brood waegt wal darde half kilo". Kiek bi-j: dada.
DAWWELEN ravotten. "Lig neet te dawwelen; dalek wodt 't nog wiesheid". Kiek bi-j: buizen, froeselen, ramenten.
DEEF dief. "Landleupers, deve en naovenant volk".
DEERNE meisje. "Jannao is 'n knap deerntjen".
DEKKEL deksel. "Doo den dekkel op de panne, anders spuit ow 't vet in 't gezichte".
DEKSELS! 1 (bijw.) "Deksels mooi" - heel mooi. 2) (bijv. naamw.) "Dén dekselsen jonge!" - die brutale aap!
DELEN de kaarten schudden en geven. "Jans mot deeln, ik hoppe da'k na doef kriege". Kiek bi-j: gevven.
DEMPEG kortademig, amechtig, achter adem. "Hee kwam dempeg de daele op stoeven".
DENEN (als knecht of meid) in dienst zijn (bij iemand). Mina geet ter oet hen denen bi-j Schilderink
DENNE den. "In de denne zat 'n doevennus"..
DENNENKATTE denneappel
DESTERACHTEG bemoeizuchtig, gelijkhebberig. "Dee is mi-j te desterachteg; dee hoof ik neet as veurzitter te hemm
DEUGEN "'t Dög der neet" - a) het deugt er niet b) het weer is onbetrouwbaar
DEUJEN dooien. "'t Geet deujen vandage. Kiek bi-j: däöjen
DEURDOON [Zie., Harv.] (een schuld) schrappen omdat hij betaald is. "Doo 't maor deur".
DEURKIEKER psychiater. "'Bu'j naor den deurkieker ewes?' 'Ikke neet; dee bunt ter jo zelf met in de biesterbane"'.
DEURKOKKERI-JE stamppot. "Lust ow deurkokkeri-je?". Kiek bi-j: deurpot.
DEURLOPEN "'t Löp der 'm deur.- hij is geestelijk gestoord; hij is in de war.
DEURNEHEGGE heg van meidoorn. "In de deurnehegge zit in 't veurjoor völle nuste".
DEURPOT "Vanmeddag kriege wi-j deurpot met spek". Kiek bi-j: deurkokkeri-je.
DEURSLAG vergiet. "Leideken mos 's nachs in berre op de pot. August pröttelt wat; mot ter uut, haalt den pot en geet weer liggen. Effen later geet e op 't ende zitten en zeg: 'Ik zegge ow, Leideken; ik worre nat'. 'Kan neet', zeg Leideken. 'Jao wal; jao wal; oh got-e-got; dan he'k ow den deurslag an-egevene!.
DEURTRAENN doorlopen. "Tree maor deur; ik hale ow wal weer in".
DEURTRAPPER fiets zonder freewheel
DEUZE 1) doos. "Den hogen hood geel weer in de deuze". 2) "Ne olde deuze" een zeurende (bejaarde) vrouw.
DICHTE "Dichte waezen" - zijn mond kunnen houden. "Vertel 't 'm maar neet, want hee is neet dichte".
DIER dier. "Boo dee diers zich wieter ontwikkeld hebt, is neet op-etekend".
DIESSEL distel. "De jonges bunt hen diessels stekken/maejen".
DI-JER Kiek bi-j: spi-jer.
DINGSELDAG dinsdag. "Zöndag, maandag, dingseldag, goonskedag, donderdag, vri-jdag, zaoterdag". "Tokken wekke dingseldag".
DISSELEN twisten, niet ernstig plagen. "Ze zatten daar in den hook te disseln met eur beiden".
DO jij. "Do lelleken Soederas" (= jij smeerlap). "Do kuken" (= jij uilskuiken).
DODDEKEN lopen met nukken, strompelend lopen
DÖDDEREG suf, slaperig. "De karmisse is veurbi-j; ze kiekt allemaole zo döddereg". Kiek bi-j: döttereg.
DOEF "Ne doef kriegen" (bij het 'sollokaarten') alle slagen maken. Kiek bi-j: sollo­kaarten.
DOEKEN "Zich doeken" - zich bukken. "Hee doeken zich too-t-e mi-j an zoog kommen". Kiek bi-j: duken.
DOEKNEKKE "Der as ne doeknekke bi-j zitten" - ineengedrongen zitten. "Hee zit ter as ne doeknekke bi-j, moor hee kan wal kaarten".
DOEM duim. "Den scheerbaas in de Rapenburgerstraote in Lechtenvoorde zei altled dat. keerltjes dee geen tande meer hadn, ingevallen kieven hadn. Dan vroog dén scheerbaas: 'Boo wo'j 't hemm: met 'n doem of met 'n leppel?' As 'n keerltjen zei: 'Met 'n doem', dan stak den scheerbaas de klante den doem in de mond en drukten de kieve naor boeten; met ne leppel was 't scheern ne stuver duurder".
DOEVE duif. "Ne Oostindische doeve kan zeuventeg joor wodden en hölp tegen dauwworm. Ok kö-j an zien gedrag iets aover 't weer zeggen".
DOEZEND. duizend. "Veur doezend pond heuj vrogen ze in 1797 16 gulden". Kiek bi-j: duzend.
DOEZENDSCHOO duizendschoon (Dianthus barbatus).
DOG Der zit gin dog in" - (gezegd van een dier of mens) hij is niet levenslustig. Iemand deugd niet
DOL 1) gek. "Doo toch neet zo dol". 2) "Zo dol as 'n peksken botter" - stapelgek. 3) "De botter is dol ewoddene" - de boter is dun geworden (van de warmte). 4) dolle grond - modderige boel
DOLLEN woesteling. "Dén dollen kan 'k gin doon met hemm".
DOMMELEN licht slapen. "Hee zat te dommein in den gemakstool bi-j 't veur". Kiek bi-j: slommersken.
DONDER Donder in 't kale holt blif 't hele veurjoor kold', zekt ze um an te geven dat onweer in de winter 'n kold veurjoor zol geven".
DONDERBEITEL blikseminslag.
DONDERBESSEM zeker gevelteken. "Ne donderbessem is 't bluisel van de huuslook in gestileerden vorm; 't mot bescharming tegen schoer geven".
DONDERWÖRMKEN donderbeestje (Limothrips). I-j hebt stäöreg last van donder­wörmkes al met zon breujereg weer op de fietse zit".
DONKEREN donker worden. "Ze wollen nog gaon schaatsen, maor 't begon al te donkeren".
DONNE dronken. "Nao één glaesken foezel is e al donne".
DONTE 1) mannetjesbij, dar. "Donten in de iemenhuve zorgt veur de bevruchting". 2) luie, saaie vrouw of meisje. "Dee donte zit moor met 't gat op den stool". Kiek bi-j: blommezeute.
DOOF zonder vrucht. "Ne dove nötte". Kiek bi-j: loos.
DOOK 1) doek. "Dee deuke mot in de wasse". 2) grijs linnen. "'t Dook op de blekke leggen". 3) "Hee is zo wit as ne dook" - hij ziet lijkbleek (van ziekte).
DOON 1) "'t Deut 'm niks" - het hindert niet. "Gaot ter toch hen; dat deut 'm niks as e ow neet kent". 2) "Dat doo'k met ow" - daar wil ik met je om wedden. Daor heb ze geen twinteg melkbeeste' zei Jans, 'dat do'k met ow'". 3) "'n Onwies doon" - een domme manier van doen..
DOONBAODEN [uutspr.: doonbaonn] Kiek bi-j: doonboer.
DOONBOER "Den doonboer is de boer met peerd, dén bi-j 'n startgeval alles regelden, zoas 't angeven op 't gemeentehuus, de misse bestellen en den liekwagen rienn", zo regelt hij ook het "anzeggen". Kiek bi-j "anzeggen"
DOONBOOK boek, waarin de namen van overledenen opgetekend zijn. "Hee steet neet in 't doonboek".
DOONE "Wat te doone maken" - iets teweegbrengen, opschudding veroorzaken. "I-j könt mi-j wat te doone maken met owwe kunsten".
DOONGELOF bijeenkomst met koffie e.d. na de begrafenis. "'t Doongelof is bi-j 't Zwaantjen".
DÖPKES klappertjes
DÖRKEN [Zie.] vermoeid lopen. "'t Olde mense dörken naor de karke". ".
DÖRPEL drempel. "Pas op veur den dörpel
DORST [uutspr.: dos] "He'j dos; Gao noor De Vos; Door hebt ze 'n hundjen; Dén pist ow in 't mundjen" (riemken).
DÖRVEN 1) durven. "Dörf i-j aover dén graven hen te springen?". 2) mogen. "Hee dorf neet van zien moder".
DOSKEN dorsen. "Bi-j Ni-jhoes hadn ze 'n paar bedde rogge edosket".
DOSKER (loon)dorser. "Dee van Te Pelle waren doskers en konden ok etten as ne dosker".
DOSMÖLLE dorsmolen. "Monn kump de dosmölle".
DOSVLAEGEL dorsvlegel. "De dosvlaegels hangt onder de hilde".
DÖTTEREG suf, slaperig. Kiek bi-j: döddereg.
DRAEGEBAND draagband van een kruiwagen. "Veld-Jans-Hindrik uut Vraogender gink naor 't vaene met ne kruwagen in ne draegeband".
DRAEJLASSE kruis in de broek. "Hee sprong aover den puntdraod hen en too had e gin draejlasse meer in de bokse". Kiek bi-j: geschrit.
DRAMPOT zeurpiet. "Wat ne drampot is dat". Kiek bi-j: galverd, gugerd.
DRAO 1) traag, sloom. "Hee kwam vanmonn zo drao veur 'n dag". 2) droog, schor. "Ik bunne luk drao in 'n hals".
DRAOD 1) draad. "Den draod in de naolde doon". "Op taofele lagen allemaol dräö". 2) afrasteringsdraad. "Den draod van de weide vaste maken". 3) "Van den draod afkommen" - in de war zijn. "Ik bun stomp van den draod af-ekommene". Kiek bi-j: biesterbane. 4) "Gin dreugen draod meer an 't lief hemm" - doornat zijn.
DRÄÖDEREG vezelig. "Dräödereg vleis".
DRAODNAEGEL. eigenwijze man. "'t Is al-ze-laeven ne draodnaegel ewes". Kiek bi-j: geister, pradde, prewwel.
DREEHOOK, DREETIMPE, DREETUTE driehoek, driesprong. "Wee wont door an dén dreetute?".
DREE-MEMME koe die slechts uit drie spenen melk geeft. "De koo is dree-memme ewoddene".
DREESTRIKKEN "Bi-j dreestrikken mot de beide spöllers dree zwatte of dree witte kiezelkeitjes in kavakken op ene riege zeen te kriegene".
DREE-STUVER-CENTJEN "Lopen as 'n dree-stuver-centjen" - opschepperig, trots lopen.
DREETPOL gras dat groeit rond een 'kooflatse'. "De beeste hebt haoste gin grös meer, maor de drietpöIle laot ze wal staon!". Kiek bi-j: drietpol.
DREK modder. "'Al 'n varken good doot krie'j spek; A'j 'n mense good doot krie'j drek', zeg i-j um an te geven dat mensen vake minder dankboor bunt as beeste".
DRELLE 1) sliert, rafel. "Der hönk ne drelle an ow kleed". 2) slet. "Met dee drelle gao ik geen veslaovend hollen".
DRETTEREG 1) aan diarree lijdend. "Wa'k egettene hebbe, we'k neet, maor ik bun zo drettereg". 2) armzalig. "Zon drettereg keerltjen en toch zovölle präötjes".
DREUGEDRAOD waslijn. "Den dreugedraod is eknapt".
DREUGEN saaie jongen of man; droogstoppel. "Met dén dreugen wil geen deerne dansken".
DREUNZE [Vra.] verkoudheid (bij paarden). "'t Peerd hef de dreunze". Verg.: bleuken.
DRIEKUSMAN "De jonges en de maekes dansten en stampten den Driekusman op de daele".
DRIEST "Der driest oetzeen" - er chic gekleed uitzien. "Zee zut ter driest oet".
DRIETEBUUL bangerik. "Wat bun i-j ne drietebuul". "Ne drietebuul van ne keerl". Kiek bi-j: driethuus, scheiterd.
DRIETEN 1) zijn behoefte doen. "Hee is hen drieten". 2) "Loop hen drieten!" - donder op! 3) "Driet mi-j wat!" - wat kan mij dat schelen. 4) "'Al 't gat uutleent, mo'j deur de ribben drieten', zeg i-j um an te geven da'j de gevolgen van ow eigen stommiteiten zelf mot draegen". 5) "'Den duvel drit altied op den grootsten hoop', zeg i-j as ter ene, wel rieke is of altied geluk hef, nog rieker ewodn is of nog meer geluk ehad hef".
DRIETEZAT stomdronken. "Met de karmisse is Knelis altied drietezat"..
DRIETHEUPKES bepaald soort kindersnoep. Verg.: balletjes, baltjes, opzetterkes. Ook bekend als "ponoma's".
DRIETHUUS bangerik. "Waog i-j dat neet? Driethuus!". Kiek bi-j: drietebuul
DRIETPOL pol met lang gras op de plaats waar een koeiehoop gelegen heeft. "Beeste vret 't grös van ne drietpol neet". Kiek bi-j: dreetpol.
DRIEVEN (iemand) aansporen. "Ik laot mi-j neet drieven; a’j drieven wilt, mo'j schäöpe hollen".
DRILLEMÖLLE draaimolen. "Kiek 'm 's kestereg op 't peerdjen zitten in de drillemölle".
DRINKENSBUSKEN blauw, emaille drinkbusje. "'t Drinkensbusken met kolde koffie".
DROBBEL groepje. "Ne drobbel boerderi-jen". Kiek bi-j: droebel.
DROEBEL groepje. Kiek bi-j: drobbel.
DROEVE druif.
DROP druppel. "Met 'n dröpken honneg vang i-j meer vlegen as met 'n vat azien".
DROPPEL 1) druppel. 2) "Ik preuve altied met dröppels" - ik drink een borrel altijd voorzichtig.
DRUIVELEN. dralen, talmen. "Zee had geliek dat e vake klungelden en druivelden". Kiek bi-j: klungelen.
DRUKKEN 1) duwen. "Drukken; dan geet de deure wal los". 2) zich ergens aan onttrekken.
DRUUFKESBAEZE (rode, witte) bes. "De getelings hebt de meeste druufkesbaezen al op-evrettene".
DUCHTEN denken. "Mi-j duch da'w maor 's op hoes an mot
DUFTEG flink. "'t Is ne duftegen labes van ne pannekoke ewoddene".
DUKEN 1) zoenen, kussen. "Ik duke nog lever de koo op 't geer as mien schoonmoder op de kieve". 2) "Zich duken" - zich bukken. "Hee duken zich net op tied". Kiek bi-j: doeken.
DUNGELEN "Lopen te dungelen" - (doelloos) (rond)slenteren. "Wat loop i-j toch te dungeln; kö’j geen trad vatten?". Kiek bi-j: gengelen.
DUTTE deuk, gat. "Hee hef ne dutte in 't spatbord van de auto". "Hee veel zich ne dutte in de kop".
DUU [Zie.] "Duu doon" - (elkaar) omhelzen. "'t Bleef neet bi-j duu doon door in de rogge".
DUUKSKEN kusje. "Krieg ikke van ow nog 'n duuksken, Drieksken?". Kiek bi-j: smakkerd, smok, smuksken.
DUVEL duivel. "Den duvel drit altied op ne groten hoop" voordeeltjes komen altijd bij rijke lui terecht).
DUZEND duizend. Kiek bi-j: doezend.
DWAALLÖCHTE dwaallicht. "Tusken de beume deur zoog e no wied-af 'n kniepend lech schienen: ne dwaallöchte".